ინდივიდის გადაწყვეტილება რაციონალურია, თუ ის შეესაბამება იმ ფასეულობებს, ალტერნატივებს და ინფორმაციას, რომლებიც ამ გადაწყვეტილების მისაღებად უნდა ყოფილიყო გაანალიზებული. ორგანიზაციის გადაწყვეტილება რაციონალურია, თუ ის ორგანიზაციის მიზნებს, ამოცანებს და ინფორმაციას შეესაბამება. ამიტომ, სისტემა ისე უნდა იყოს კონსტრუირებული, რომ ინდივიდისთვის რაციონალური გადაწყვეტილება რაციონალური იყოს ორგანიზაციისთვისაც. (მინისტრი / სკოლა)!
როცა ადმინისტრატორი (მინისტრი) გადაწყვეტილებას იღებს, ყოველი ნაბიჯი შემდგომი ნაბიჯის ლოგიკური საფუძველი უნდა იყოს. “პოლიტიკა” არის იმ ნაბიჯებს შორის ერთ-ერთი მთავარი ნაწილი, რომელიც წარმართავს ორგანიზაციების საქმიანობას. ხდება პოლიტიკის არა მხოლოდ ჩამოყალიბება, არამედ მონიტორინგი. ასეთ დროს სკოლის ზოგადი საკითხები პოლიტიკის საკითხების გარშემო ტრიალებს.
მაგალითად ადმინისტრატორებს განათლების სფეროში ხშირად უხდებათ არჩევანის გაკეთება მოსწავლეებსა და მასწავლებლების ინტერესებს შორის. უმრავლესობისთვის მნიშვნელოვანია როგორც მასწავლებლების, ისე მოსწავლეების კეთილდღეობა, მაგრამ გადაწყვეტილების მიღება ხშირად მასწავლებლების სასარგებლოდ უწევთ. (ზემოთ ხსენებული მიზეზის გამო).
შევთანხმდეთ იმაზე, რომ გადაწყვეტილების მიმღები “ერთსა და იმავე პროცესს (ეთიკა/სამართალი)” გადის რაციონალური დასკვნების გამოტანის ან ირაციონალური გადაწყვეტილებების მიღების დროს. განსხვავება არის მათი შედეგების გააზრება და ერთისთვის უპირატესობის მინიჭება. მაგ: როცა დირექტორმა მოითხოვა ავტონომიის გაზრდა სასწავლო პროგრამის მასალების შერჩევაში, მინისტრმა ეს როგორც რაციონალურ ნორმად ასევე ადმინისტრაციული უფლებამოსილებებების მორყევის მცდელობად მიიჩნია, და გააზრებული/მოსალოდნელი შედეგის გათვალისწინებით მეორე ფაქტორის მიხედვით, მიიღო გადაწყვეტილება.
პრობლემა : მაგ : – როცა უამრავ მშობელს სურს, რომ მისმა შვილმა Y სკოლის ნაცვლად X (მათივე) სკოლაში ისწავლოს (მიუხედავად ამ სკოლაში არსებული ხარვეზებისა), სთავაზობენ პრობლემის მოკლევადიან მოგვარებას და X სკოლის ალტერნატივას საერთოდ აუქმებენ. თუმცა შეიძლება პრობლემის გრძელვადიანი თვალსაზრისით განხილვაც/მოგვარება. თუ პრობლემის მოკლევადიან, ამწუთიერ, მსწრაფლს პირობებში მოგვარებას ითხოვენ, შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ გადაწყვეტილება პოლიტიკურად სენსიტიურია. რადგან საგანმანათლებლო სივრცეში გონიერი ადმინისტრატორი (მინისტრი), პრობლემების მოკლევადიან მოგვარებას ყოველთვის ამჯობინებს გრძელვადიანი პრობლემის განსაზღვრას. (იგულისხმება, პრობლემის მიზეზის მოგვარება და არა მხოლოდ შედეგის). გონიერი ადმინისტრატორის მუდმივი ყურადღების ცენტრშია ის საკითხებიც, რომლებიც პრობლემებად შეიძლება მომავალში გადაიქცნენ. ამ გზით მას შეუძლია ისეთი ქმედების წარმოჩინება, რომელიც პრობლემებს ააცილებს, სკოლაში ჯანსაღ ატმოსფეროს შეინარჩუნებს და მის განვითარებას შეუწყობს ხელს.
პირობითად გამოვყოთ 2 სახის პრობლემა (ორი ჯგუფი) – ზოგადი პრობლემები და უნიკალური პრობლემები. ზოგადი პრობლემების მოგვარება შეიძლება წინასწარ დადგენილი პრინციპებით, წესებით ან პოლიტიკით. ანუ უფრო ხშირი და მსგავსი პრობლემები წესისამებრ, შაბლონური წესების ინსტრუქციების საშუალებით შეიძლება მოგვარდეს. ეს იმას ნიშნავს, რომ სისტემას უკვე ჩამოყალიბებული აქვს ამ პრობლემებთან ბრძოლის მექანიზმები. თუმცა რა თქმა უნდა ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ამ პრობლმებს სათანადო ყურადღება არ ექცევა. —- რაც შეეხება უნიკალური სახის პრობლემებს, (შაჰინის ლიცეუმი) – რომელთა გადაწყვეტილების მისაღებად, დადგენილი პროცედურები უკვე საკმარისი არ არის, ასეთ დროს ადმინისტრატორი უპირისპირდება განსაკუთრებულ პრობლემას (პოლიტიკურად სენსიტიურს), რომელზეც ზოგადი პრინციპი ან წესი ადეკვატურ პასუხს არ იძლევა. ასეთ დროს მნიშვნელოვანი ხდება გადაწყვეტილების მიმღებმა პირმა, ისეთი რაციონალური გადაწყვეტილება მიიღოს რაზეც პირველ აბზაცში ვისაუბრეთ. (იხ. აბზაცი 1). ადმინისტრატორი უნდა გაფრთხილდეს, რომ არ დაუშვას შემდეგი სახის შეცდომა : ა) ახალი უნიკალური პრობლემისადმი ისეთი მიდგომა, თითქოს ის იყოს კიდევ ერთი ნაცნობი პრობლემა, რომლის მოსაგვარებლად ძველი პროცედურები უნდა გამოიყენოს !
გადაწყვეტილების მიღება საჭიროებს შესრულებას, და ისეთი შემსრულებლების დაკავებას, ვისთვისაც “ბრძანების” მიღება დაეჭვების გარეშე პრობლემა არ იქნება. გადაწყვეტილების პროცესში ჩართულმა ინდვიდებმა უნდა იცოდნენ თავისი ვალდებულებები და პასუხისმგებლობები ზედმიწევნით. ინდვიდების კავშირს (ან მაკავშირებელს) – როგორც ჰორიზონტალურს (ერთმანეთთან) ისე ვერტიკალურს (მთავარ ადმინისტრატორთან) განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება. იმისთვის, რომ გადაწყვეტილება წარმატებით განხორციელდეს და ლეგიტიმური გახადონ ამ ინდივიდებმა, ზუსტად უნდა იცოდნენ არამარტო საკუთარი, არამედ კოლეგების ფუნქციები/დამოკიდებულებები ზოგად გეგმასთან მიმართებაში. სხვა სიტყვებით, რომ ვთქვათ – თუ ხელქვეითები ჩართულნი არიან ისეთი გადაწყვეტილების მიღების პროცესში, რა დროსაც მათი ინტერესიც მარგინალურია ან ეს გადაწყვეტილება მათი ინტერესის ზონის გარეთ ექცევა ან არ ექცევა და უბრალოდ კომპეტენტურობა არ ჰყოფნით გონიერი გადაწყვეტილებისთვის – თავს იჩენს ახალი პრობლემა როგორ უნდა იქნას მიღებული გადაწყვეტილება- “ერთსულოვნად” თუ ხმათა უმრავლესობით ?
ხშირად სამეცნიერო წრეებში ორგანიზაციებს, რომლებიც ანარქიულად ფუნქციონირებენ ადარებენ “სანაგვე ყუთის” მოდელს. განვმარტოთ : – ადმინისტრატორები (აქ: მინისტრი) – ხშირად დგამენ არაგონივრულ ნაბიჯებს, რადგან აიძულებენ ხოლმე დაჩქარებულ მოქმედებას, ვიდრე რამეს მოიფიქრებენ. “სანაგვე ყუთის ” მოდელი მიესადაგება ისეთ ორგანიზაციებს, სადაც დიდი გაურკვევლობაა, რომლებსაც ახასიათებთ პრობლემატური პრეფერენციები, ბუნდოვანი ტექნოლოგიები, არასტაბილური მონაწილეობა. გაურკვევლობა თან ახლავს გადაწყვეტილების მიღების ყოველ ნაბიჯს, მიზეზ-შედეგობრივი ურთიერთობების განსაზღვრა ორგანიზაციის შიგნით პრაქტიკულად შეუძლებელია. პარადოქსი ის არის, რომ ვერცერთი ორგანიზაცია მუდმივად ვერ შეძლებს ასეთ არეულ ვითარებაში არსებობას, სანაგვე ყუთის მოდელი კი ხშირად ხანგრძლივად ფუქნციონირებს “ორგანიზებული ანარქიის” პირობებშიც.
გადაწყვეტილების მიღების პროცესი არ იწყება კონკრეტული პრობლემით და არ მთავრდება მისი მოგვარებით – პირიქით გადაწყვეტილებები არის ორგანიზაციაში მომხდარი მოვლენების დამოუკიდებელი ნაკადების თანხვედრის შედეგი.
პრობლემები და მათი გადაწყვეთა ერთმანეთს ხშირად არ ემთხვევა. პრობლემა – გადაწყვეტა და – მონაწილე – ერთ წერტილში არ იკვეთება. ………………………………………………………………………………………………………………………………….
