გამოუთქმელი მიუღებლობა
ჩვენი ისტორიის დიდი ნაწილი, სხვადასხვა “კულტურულ” ჯგუფებთან მომხდარი ომებისგან შედგება. წერა – კითხვის უცოდინარი ხალხების ყველა პრიმიტიული მითი, მხარს უჭერდა და ადიდებდა ამ ომებს. ძველი აღთქმაც, რამდენიმე ადგილას ამ მითოლოგიურ დისტოპიებს, საძირკველს თავშივე უმაგრებდა. თითქოს გამოუთქმელი გენოციდის სანქცირებული დეკლარაცია იყო, როგორც მითები ასევე მისი რელიგიური დამოწმებები.
და რადგან ძველი აღთქმის მეხუთე მცნება, “არა კაც და არა ქალ კლა”, მხოლოდ შიდა ჯგუფის წევრებს ეხებოდა, ისტორიის სხვადასხვა პერიოდებში, ერთმორწმუნე კულტურულმა ჯგუფებმა, საკუთარი ტომის ტერიტორიის გაფართოებისთვის ამ მცნებას მოდერნიზებული ნაცისტური ელფერი შესძინა.
ჩვენც ქართაგან გარდადრეკილნი მოწყალებას ისევ დამპყრობლისგან ველოდით.
ამ საღვთო ომების ერთადერთი მიზეზი ტერიტორიების გაფართოება არ იყო. ადამიანთა ჯგუფებმა, ჯერ კიდევ მაშინ, მოძებნეს სხვებზე კოლექტიურად თავდასხმის სხვა გამამართლებელი საბუთიც. გარეშე “მტერი” ყოველთვის იყო შიდა ერთიანობის შენარჩუნების ყველაზე ეფექტური საშუალება. ტოტალიტალური იდეოლოგია, ყოველთვის თავს გვახვევდა და ახლაც გვახვევს, უკეთესი და უარესი ჯგუფების განმარტებას, რაც გულისხმობდა ერთი ჯგუფის ბუნებრივ უპირატესობას მეორეზე.
მძევლად აყვანილი საზოგადოება.
ჩვენ “არაგამიზნული კონფლიქტების” შედეგად აღმოვჩნდით, სხვა ადამიანებთან “გამიზნულ კონფლიქტებში”, რომლებიც ხშირად იჩენდა და იჩენს თავს ინტელექტუალური ურთიერთობების დროს. თუმცა ჩვენი მხრიდან გულუბრრყვილობა იქნებოდა გვეფიქრა, რომ კულტურათაშორისი კომუნიკაციის უნარის უკეთ განვითარების ხარჯზე, ყველა ომი შეიძლება თავიდან აგვეცილებინა.
რამდენად იყო და არის ჩვენზე დამოკიდებული, არაგამიზნული კულტურული კონფლიქტების თავიდან აცილება.
განსხვავდება ჩვენი იდენტობა, ღირებულებები, ინსტიტუციები. სამივეს ისტორიული ფესვები აქვს. იდენტობა პასუხობს კითხვაზე, რომელ ჯგუფს ვეკუთვნი? თუმცა იდენტობა არ არის ეროვნული კულტურის მთავარი ნაწილი. ღირებულებებია საწყისი მსაზღვრელი. “განსხვავებული ჯგუფები, რომლებიც ერთმანეთს განსხვავებული იდენტობების გამო ებრძვიან, შეიძლება ერთსა და იმავე ძირეულ ღირებულებებს იზიარებენ”. ამ პარადიგმას ისტორიის ყოველ თავში ვხვდებოდით. გვიბიძგებდნენ, რომ ჩვენ მსგავს იდენტურ ჯგუფებს მივეკუთვნებოდით. თუმცა კულტურული სხვაობა ყოველთვის გვაიძულებდა მათგან განრიდებას.
იდენტობისგან დამოუკიდებლად, ღირებულებებში განსვლა რეალურად ქმნის კულტურულ დამიწებას, ბირთვს. იდენტობისგან განსხვავებით ღირებულება უხილავია.
ძალდატანებული მასპინძლობა
უცხოელი ყოველთვის განიცდის კულტურული შოკის გარკვეულ ფორმას, ისევე როგორც ადგილობრივი. ჩვენი გონებრივი პროგრამა ძირეულ ღირებულებებს შეიცავს. მათზეა დაფუძნებული კულტურის მანიფესტაციები. გამოუცდელი ადგილობრივი შეიძლება ეცადოს, ისწავლოს ახალი უცხოელის დამახასიათებელი ზოგიერთი სიმბოლო, რიტუალები, მაგრამ ნაკლებად სავარაუდოა, რომ იგი შეძლებს შეიცნოს და მიიღოს, რადგან მასპინძლობა ამ შემთხვევაში ძალდატანებულია.
უცხო, ჩვენს კულტურასთან უფრო მარტივად ადაპტირებს, ვიდრე ადგილობრივი უცხოს კულტურასთან. ამ შემთხვევაში ჩამოსული “გახდა ადგილობრივი: – ის რომაელებზე უფრო რომაელი გახდა.
მასპინძელ გარემოში უცხოელების მიმართ სტანდარტული ტიპის რეაქციები ჩნდება. მასპინძელი კულტურის წარმომადგენელი ჩვეულებრივ სხვა ფსიქოლოგიურ ციკლს გადის. პირველი ფაზა არის ინტერესი – გარკვეული სახის ეიფორია “სტუმრის” მიმართ. თუ ჩამოსული რჩება და ცდილობს მასპინძლის კულტურაში ფუნქციონირებას, იწყება მეორე ფაზა: ეთნოცენტრიზმი. მასპინძლები სტუმარს თავიანთი კულტურული სტანდარტების მიხედვით აფასებენ და ეს შეფასება მეტწილად უარყოფითია. ეთნოცენტრიზმი საზოგადოების შემთხვევაში იგივეა, რაც ეგოცენტრიზმი ინდივიდის შემთხვევაში. იმისთვის, რომ უფრო ფუნდამენტური კულტურათაშორისი ურთიერთგაგება დამკვიდრდეს, უცხოელმა უნდა აითვისოს მასპინძლის კულტურის ენა. სხვა ენაზე საკუთარი აზრების გამოხატვა გულისხმობს სხვისი საორიენტაციო სისტემის გათავისებას.
ენის ცოდნის გარეშე ადამიანი ვერ ამჩნევს კულტურის ბევრ თავისებურ ასპექტს და იძულებულია მეტ-ნაკლებად გარეშე პირის როლში დარჩეს. ერთ-ერთი ასეთი თავისებური ასპექტი არის იუმორი. ის, რაც ითვლება სასაცილოდ, მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული კულტურაზე. გამოცდილმა მოგზაურმა იცის, რომ კულტურათაშორისი ურთიერთობების დროს ხუმრობები და ირონია ტაბუირებული თემაა, სანამ აბსოლიტურად არ დარწმუნდება, თუ როგორ აღიქვამს იუმორს სხვა კულტურა.
მკვლევარების გარკვეული ნაწილი ფიქრობს, რომ ტელევიზია, ინტერნეტი, მობილური ტელეფონი, მსოფლიოს ხალხებს ერთ გლობალურ სოფელში გააერთიანებს, სადაც კულტურულ განსხვავებებს მნიშვნელობა არ ექნება. მაგრამ ტექნოლოგიის კულტურაზე დომინირება მხოლოდ ილუზიაა. ადამინათა მენტალური პროგრამები ბევრად კომპლექსურ მიდგომას საჭიროებს.
ელექტრონული კომუნიკაცია უზომოდ ზრდის დიდი ინფორმაციის მიღების შესაძლებლობას, მაგრამ როგორც მომხმარებლები საკუთარი ღირებულებების მიხედვით ვარჩევთ ინფორმაციას. ყოველთვის ველით ჩვენთვის პრიორიტეტული პოზიციის დანახვას, ვირჩევთ ისევ იმას, რაც ჩვენს უკვე არსებულ იდეებს ამყარებს. თუმცა ჩვენი კინესთეტიკური ღუზა აქაც პოულობს მოდების წერტილს, რადგან ელექტრონული კომუნიკაცია მაინც არღვვს კულტურული ჯგუფების იზოლაციას და ადამიანს აწვდის ინფორმაციას იმის თაობაზე, რომ სადღაც არსებობენ სხვა ადამიანები, რომლებსაც მისგან განსხვავებული აზრები აქვთ.
მოლაპარაკებები
მივადექით ყველაზე სასარგებლო ნაწილს.
მოლაპარაკებების ხელოვნებაზე წიგნებია დაწერილი და ის ტრენინგების პოპულარული თემაა. მოლაპარაკებების სიმულაცია ხელოვნურმა ინტელექტმაც სცადა. მოლაპარაკებაზე ბევრი ფაქტორი ახდენს გავლენას. მაგ: ძალაუფლებრივი სტატუსი ორ მხარეს შორის, მასკულინური კულტურა, ფემინური კულტურა, კოლექტივიზმი, ინდივიდუალიზმი და ა.შ.
გამოცდილ დიპლომატებს, რომელი ქვეყნიდანაც არ უნდა იყვნენ ისინი, ჩვეულებრივ, პროფესიული ტაქტი აქვთ, ეს კი მათ საშუალებას აძლევს წარმატებით აწარმოონ მოლაპარაკებები მეორე მხარესთან. მაგრამ როცა ორი მხარიდან არცერთი დიპლომატი არ არის?
ამ შემთხვევაში რთული ხდება შემთხვევითი კონფლიქტების თავიდან აცილება. თუ კულტურათაშორისი ურთიერთობები ისეთივე ძველია, როგორც კაცობრიობა, აქ არსებობს მცირე შანსი რომ კონფლიქტს თავს დააღწევ. ადამიანთა გონებაში არსებული კულტურული ღირებულებათა იმპლიციტური მოდელები ძირითადად დამოკიდებულია ძალაუფლებრივი დისტანციისა და გაურკვევლობის თავიდან აცილების კომბინაციაზე. კერძოდ ღირებულება, რომელიც ცოცხლობს ძალაუფლებრივი დისტანციის მცირე კულტურაში, ჩვეულებრივ ადვილად ადაპიტებს უცხო პატერნთან, უცხოელთან. მაგრამ როცა დამატებითი ცვლადი, გაურკვევლობის თავიდან არიდება შემოდის, მოზაიკის ფართო სტრუქტურა იცვლება, ხდება უმოქმედო და გამოუთქმელ მიუღებლობას პრაქტიკაში ვერ უკეთებს ტრანსფერს. ასე ვიქეცით გაურკვველობის მიმართ ტოლერანტულ საზოგადოებად.
პრაქტიკული ღირებულება რომ შევძინოთ, კულტურათაშორისი მოლაპარაკებების დასწავლის, სამი ფაზა უნდა გავიაროთ : გათვიცნობიერება, ცოდნა, უნარ-ჩვევები.
გათვიცნობიერება ის ფაზაა, როდესაც ყველაფერი იწყება, აღიარება იმისა, რომ მე გარკვეული გონებრივი, მენტალური პროგრამა იმიტომ მაქვს, რომ ასე აღმზარდეს, სხვებს სხვა მენტალური პროგრამა აქვთ იმიტომ, რომ განსხვავებულ გარემოში აღიზარდნენ. ცოდნა მოსდევს გათვიცნობიერებას. თუ სხვა კულტურებთან უნდა ვიმუშაოთ, აუცილებელია ამ კულტურების შესახებ ცოდნა დავაგროვოთ. უნარ-ჩვევები ვითარდება, თუ გათვიცნობიერებასა და ცოდნას პრაქტიკას დავუმატებთ.
კულტურული სენსიტიურობა ვერაგია და მარცხის შანსი მაღალია. გადარჩენა მულტიკულტურულ სამყაროში საშუალებასთან ერთად მიზანია. “სამწუხაროდ” ძალადობრივ კულტურულ საკითხებში არ არსებობს ნორმალური პოზიცია. კულტურული რელატივიზმის პარალელურად, არც ერთ ადამიანს არ შეუძლია არსებობა თავისი ღირებულებითი სტანდარტების გამუდმებით გამოყენების გარეშე. წარმატებული კულტურათაშორისი ურთიერთობა გამორიცხავს ყველაფერს ძალდატანებულს და თავსმოხვეულს, იდენტობის განცდა იძლევა დაცულობის შეგრძნებას, რის საფუძველზეც ძალდატანებული კულტურა საშიში ხდება.
Education 